Iwan IV Groźny (1530–1584) car Rosji
z listu do księcia Andrzeja Kurbskiego.
Źródło: Miranda Twiss, Najwięksi zbrodniarze w historii, tłum. Arkadiusz Czerwiński, wyd. Muza, Warszawa 2004, ISBN 8373194428, s. 98.
Iwan IV Groźny (1530–1584) car Rosji
z listu do księcia Andrzeja Kurbskiego.
Źródło: Miranda Twiss, Najwięksi zbrodniarze w historii, tłum. Arkadiusz Czerwiński, wyd. Muza, Warszawa 2004, ISBN 8373194428, s. 98.
Edmund Baranowski (1925) powstaniec warszawski
Źródło: wywiad Marcina Bartnickiego, Edmund Baranowski dla WP.PL: co piąty powstaniec miał karabin, to był pierwszy głęboki zawód, wp.pl, 16 lipca 2014 http://historia.wp.pl/title,Edmund-Baranowski-dla-WPPL-co-piaty-powstaniec-mial-karabin-to-byl-pierwszy-gleboki-zawod,wid,16753251,wiadomosc.html?ticaid=113a1b
Róża Luksemburg (1871–1919) niemiecka polityk
Źródło: Feliks Tych, Czerwona Róża, „Ale Historia”, w: „Gazeta Wyborcza”, 9 lipca 2012.
Mohandas Karamchand Gandhi (1869–1948) Indyjski przywódca polityczny i religijny
It is not my purpose to attempt a real autobiography. I simply want to tell the story of my experiments with truth… as my life consists of nothing but those experiments. (ang.)
wstęp do autobiografii.
Gustavo Gutiérrez (1928) peruwiański teolog
Źródło: Teologia wyzwolenia. Historia, polityka i zbawienie, przeł. Jan Szewczyk, wyd. PAX, Warszawa 1976, s. 35–36.
Maria Koszutska (1876–1939) polska działaczka komunistyczna
3 lipca 1924 r. podczas obrad Komisji Polskiej na V Kongresie Kominternu.
Źródło: Źle trafiliście, towarzyszu Stalin, w: Wielkie mowy historii, t. 2, wyd. Polityka Spółdzielnia Pracy, Warszawa 2006
„Mąż mój wydał rozkaz zabicia mnie i mojego dziecka!”
Piotr III Romanow (1728–1762) car Rosji
zawołanie do garnizonów wojskowych podczas zamachu stanu w 1762.
Wypowiedzi Katarzyny II
Źródło: Helmut Werner, Tyranki. Najokrutniejsze kobiety w historii, op. cit., s. 189.
Awwakum Pietrow (1620–1682) rosyjski pisarz, przywódca religijny
krytyka cara Aleksego I Romanowa i moskiewskiego patriarchy Nikona.
Źródło: Błażej Dąbrowski, Wykastrowane archanioły, „Focus Historia” nr 12 (92)/2014 (grudzień), s. 56.
Raúl González (1977) hiszpański piłkarz
po wygranej Schalke 04 z Interem Mediolan 5–2 w ćwierćfinale Ligi Mistrzów. <br class="br">Źródło: Richard Aikman, Raúl revels in dream Schalke success, uefa.com, 6 kwietnia 2011 (ang.) http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1610373.html
Brad Pitt (1963) aktor amerykański
Źródło: wywiad, 2004 http://www.stopklatka.pl/wywiady/wywiad.asp?wi=19991
Catherine Deneuve (1943) francuska aktorka filmowa
Źródło: wywiad Jerome’a Garcina, „Le Nouvel Observateur”, tłum. „Forum”, 20 grudnia 2010.
Jerzy Ziarnik (1931–1999)
Źródło: Chełmska 21
Ewangelos Wenizelos (1957)
po ogłoszeniu wyników wyborów parlamentarnych z 6 maja 2012. <br class="br">Źródło: Wybory w Grecji. Wenizelos chce koalicji, money.pl, 6 maja 2012 http://news.money.pl/artykul/wybory;w;grecji;wenizelos;chce;koalicji,174,0,1080238.html
Karla Homolka (1970) kanadyjska seryjna morderczyni
na taśmie, w której Homolka współżyła seksualnie z Paulem Bernardo przebrana w rzeczy swej siostry Tammy, której pożądał Paul.
Źródło: Shelley Klein, Największe zbrodniarki w historii, wyd. Muza SA, Warszawa 2006, ISBN 83-7319-854-7, tłum. Barbara Gutowska-Nowak
W.E.B. Du Bois książka Black Reconstruction
Źródło: Black Reconstruction; cyt. za: Howard Zinn, Ludowa historia Stanów Zjednoczonych. Od roku 1492 do dziś, tłum. Andrzej Wojtasik, Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2016, s. 255.
Phạm Văn Đồng (1906–2000)
gdy Norodom Sihanouk powiedział do niego „Nie sądzi pan chyba, że sprawi przyjemność Sowietom, transportując mnie radzieckimi jeepami” (dialog przytoczony przez Sihanouka z wywiadu udzielonego Orianie Fallaci w czerwcu 1973 w Brioni).
Źródło: Oriana Fallaci, Wywiad z historią, wyd. Sfery, Warszawa 2012, s. 113.
Sorai Ogyū (1666–1728)
Źródło: Andrew Gordon, Nowożytna historia Japonii. Od czasów Tokugawów do współczesności, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2010, s. 71.
Hendrik Frensch Verwoerd (1901–1966) polityk południowoafrykański
wypowiedziane w 1963.
Źródło: Jan Balicki, Historia Burów, Wrocław 1980, s. 219.
„Szczęśliwym zwycięzcom historia zawsze wybacza.”
Nikołaj Gogol (1809–1852) rosyjski dramaturg i powieściopisarz
„Egzystencjalizm jest humanizmem.”
Jean-Paul Sartre (1905–1980) powieściopisarz, dramaturg, eseista i filozof francuski, noblista
Źródło: Jostein Gaarder, Świat Zofii. Cudowna podróż w głąb historii filozofii, Warszawa 1995, tłum. Iwona Zimnicka, s. 492.
„Ci, którzy chcieliby powtórzyć przeszłość, muszą kontrolować nauczanie historii.”
Frank Herbert (1920–1986) amerykański pisarz fantastyki naukowej
Kalākaua (1836–1891)
podczas wyborów na nowego króla Hawajów w 1872.
Źródło: Maciej Makarewicz, Kalākaua. Tańczący z kurtyzanami, „Focus Historia” nr 11 (91)/2014 (listopad), s. 69.
Jan Czyński (1801–1867)
Źródło: Cesarzewicz Konstanty i Joanna Grudzińska czyli Jakubini polscy http://www.polona.pl/dlibra/docmetadata?id=16109, tom I, Paryż 1834, s. 127-128.
Mikołaj II Romanow (1868–1918) car Rosji
Źródło: Violetta Wiernicka, Baletnica Imperium, „Newsweek Historia”, 9/2014, s. 77.
Wendell Phillips (1811–1884)
oklaski
fragment przemówienia wygłoszonego w kościele Tremont Temple w Bostonie nazajutrz po wyborach prezydenckich, które wygrał Abraham Lincoln.
Źródło: Howard Zinn, Ludowa historia Stanów Zjednoczonych. Od roku 1492 do dziś, tłum. Andrzej Wojtasik, Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2016, s. 252.
„Alkohol (…) jest hagiograficzny! (…) Alkohol wymyśla niestworzone historie i odkrywa tajemnice.”
José Carlos Somoza książka Trzynasta dama
Postać: Susana Blasco
Trzynasta dama
Muammar al-Kaddafi (1942–2011) libijski pułkownik, polityk i ideolog
Testament <br class="br">Źródło: Testament Kaddafiego: Wzywam do walki dziś, jutro, zawsze, tvn24.pl, 24 października 2011 http://www.tvn24.pl/12691,1721909,0,1,testament-kaddafiego-wzywam-do-walki-dzis--jutro--zawsze,wiadomosc.html
Jan Kott (1914–2001) polski tłumacz, eseista, krytyk i teoretyk teatru
Źródło: culture.pl http://www.culture.pl/pl/culture/artykuly/os_kott_jan
Sławomir Sprawski (1965)
Źródło: Rita Pagacz-Moczarska, Nowe inicjatywy Instytutu Historii UJ. Rozmowa z dyrektorem Instytutu Historii UJ dr. hab. Sławomirem Sprawskim, „Alma Mater” nr specjalny 155, 2013, s. 34.
Daniel Libeskind (1946) amerykański architekt
Źródło: rozmowa Vladimira Belogolovsky’ego, „Archnewsnow”, tłum. „Forum”, 10 października 2011.
„Wiesz, że kiedy pamiętasz czyjeś historie, czynisz go nieśmiertelnym?”
Daniel Wallace (1959)
słowa Edwarda Blooma do syna Williama
Duża ryba. Powieść o mitycznych proporcjach
„Wolałbym być znany z mądrości i roztropności niż z samej tylko odwagi.”
Saladyn (1138–1193)
Źródło: Nigel Cawthorne, Dowódcy i generałowie. Prawdziwe historie, Grupa Wydawnicza Foksal, Warszawa, 2014, s. 58.
Magdalena Środa (1957) polska filozof, etyk, działaczka państwowa
Źródło: To jest największy problem polskiego katolicyzmu, wp.pl, 26 kwietnia 2011 http://wiadomosci.wp.pl/kat,1342,title,To-jest-najwiekszy-problem-polskiego-katolicyzmu,wid,13350019,komentarz.html
„Historię piszą wygrani, a ofiary mają milczeć. To budzi mój sprzeciw. Dlatego piszę.”
Magdalena Parys (1971) polska poetka, pisarka i tłumaczka mieszkająca w Berlinie
Źródło: Justyna Sobolewska, Parys-Berlin, „Polityka” nr 9 (2998), 25 lutego 2015, s. 90.
António de Oliveira Salazar (1889–1970) wieloletni dyktator portugalski
Não discutimos Deus e a virtude. Não discutimos a pátria e a sua história. Não discutimos a autoridade e o seu prestígio. Não discutimos a família e a sua moral. Não discutimos a glória do trabalho e o seu dever. (port.)
„Rzeknij, Najjaśniejszy Panie: Jest Królestwo Polskie!”
Józef Wybicki (1747–1822) pisarz i polityk polski, autor słów do ''Mazurka Dąbrowskiego''
do Napoleona I Bonapartego w 1812
Źródło: Tomasz Małkowski, Jacek Rześniowiecki, Historia III. Podręcznik do klasy III gimnazjum, s. 101.
Herod Wielki (-74–-3 p. n. e.) król Judei
Źródło: Biblia Tysiąclecia, Nowy Testament, Ewangelia św. Mateusza, 2:16
Aileen Wuornos (1956–2002) amerykańska seryjna morderczyni
ostatnie słowa
Źródło: United Press International, cyt. za: Shelley Klein, Największe zbrodniarki w historii, tłum. Barbara Gutowska-Nowak, wyd. Muza, Warszawa 2006, ISBN 8373198547, s. 166.
Juan Perón (1895–1974) polityk argentyński, wojskowy
przemówienie z balkonu swej siedziby Casa Rosada do tłumu.
Źródło: Sigrid Maria Grössing, Kobiety za kulisami historii, op. cit., s. 160.
Sławomir Sprawski (1965)
Źródło: Rita Pagacz-Moczarska, Nowe inicjatywy Instytutu Historii UJ. Rozmowa z dyrektorem Instytutu Historii UJ dr. hab. Sławomirem Sprawskim, „Alma Mater” nr specjalny 155, 2013, s. 34.
Antoni Macierewicz (1948) polityk polski, historyk
Źródło: Alfabet Antoniego Macierewicza, „Nowe Państwo” nr 12/2011
Adolf Hitler (1889–1945) kanclerz Rzeszy, twórca i dyktator III Rzeszy niemieckiej
„Drugie Przemówienie”, którego istnienie jest podważane, na odprawie dowódców w Obersalzbergu, 22 sierpnia 1939. Wielu historyków twierdzi, że tamtego dnia Hitler miał tylko jedno przemówienie, a autentyczność Dokumentu Norymberskiego nr 798-PS, skąd pochodzi całość przemówienia, nie została nigdy potwierdzona.
„Na ziemi żyło dwóch wielkich geniuszy – Budda i Lenin.”
Peldżidijn Genden (1892–1937)
Źródło: Baabar, Historia Mongolii, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2005, s. 393.
Hendrik Frensch Verwoerd (1901–1966) polityk południowoafrykański
wypowiedziane 1 maja 1951.
Źródło: Jan Balicki, Historia Burów, Wrocław 1980, s. 219.
Rafał Wnuk (1967) historyk polski
Źródło: Czy wypada pytać o sens powstania warszawskiego? (zapis dyskusji w Ośrodku Brama Grodzka - Teatr NN) http://lublin.wyborcza.pl/lublin/1,48724,20732851,czy-wypada-pytac-o-sens-powstania-warszawskiego.html, lublin.wyborcza.pl, 24 września 2016.
„Czego krzyczysz? Czy myślisz, że ja zażywam miłej kąpieli?”
Cuauhtémoc (1495–1525) władca Tenochtitlan
do wrzeszczącego w męczarniach kacyka, wraz z którym był torturowany na wolnym ogniu z rozkazu Hernána Cortésa.
Źródło: Melania Sobańska-Bondaruk, Stanisław Bogusław Lenard (oprac.), Wiek XVI–XVIII w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii i studentów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, ISBN 8301124385, s. 56.
Léon Gambetta (1838–1882) francuski polityk
z odezwy do ludu francuskiego z 9 października 1870.
Źródło: Joseph Reinach, Dépêches, circulaires, decrets etc.de Leon Gambetta, t. I, Paris 1886, cyt. za: Od Wiosny Ludów do wojny francusko-pruskiej (1848–1871). Teksty źródłowe do nauki historii w szkole średniej, zesz. 53, w świetle źródeł przedstawił J. Frejlich, Kraków 1924
Nigel Cawthorne (1951)
Źródło: Dowódcy i generałowie. Prawdziwe historie, Grupa Wydawnicza Foksal, Warszawa 2014, s. 136.
„Nie przejdziemy do historii
szumni jak w piosenkach,
nie będziemy stali w glorii
z gitarami w rękach.”
Andrzej Kuryło (1943)
Źródło: Nie przejdziemy do historii
Fryderyk Engels (1820–1895) niemiecki filozof i rewolucjonista
Źródło: list do Karola Marksa z dnia 23 maja 1851, w: F. Engels, Dzieła, t. 27, Warszawa 1989, s. 421–424.
Fulko z Chartres (1059–1127)
Źródło: Wojciech Górczyk, Ślady recepcji legend arturiańskich w heraldyce Piastów czerskich i kronikach polskich http://www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl/archives/1793, „Kultura i Historia”, 17/2010.
John Bright (1811–1889)
Źródło: Przemówienie posła Johna Brighta w Manchesterze, 1877, cyt. za: Tomasz Małkowski, Jacek Rześniowiecki, Historia III. Podręcznik do klasy III gimnazjum, Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe, Gdańsk 2012, ISBN 978-83-7420-253-4, s. 159.
Charles d'Eon (1728–1810)
wypowiedź z ok. 1756 o Katarzynie II Wielkiej.
Źródło: Shelley Klein, Największe zbrodniarki w historii, tłum. Barbara Gutowska-Nowak, wyd. Muza, Warszawa 2006, ISBN 8373198547, s. 72.
„Wstąp do krainy wieczystego pokoju, o cesarzowo! Król Królów i Pan Panów wzywa cię!”
Teodora (500–548)
słowa celebransa na uroczystościach pogrzebowych Teodory
O Teodorze
Źródło: Sigrid Maria Grössing, Kobiety za kulisami historii, op. cit., s. 40.
Szewach Weiss (1935) izraelski polityk, politolog, pisarz, ambasador Izraela w Polsce
Źródło: PAP http://dzieje.pl/aktualnosci/prof-weiss-w-auschwitz-birkenau-nie-rzadzil-szatan-nie-bylo-tez-miejsce-na-innej-planeci, dzieje.pl, 21 kwietnia 2010.
Theobald von Bethmann Hollweg (1856–1921)
fragment debaty nad polityką obronną w Reichstagu, 1913.
Źródło: Dobrobyt albo obronność, przeł. Henryk Stanke, w: Wielkie mowy historii, t. 2
Andrzej Orzechowski (1955) polski reżyser i scenarzysta
odpowiedź na pytanie, dlaczego bohaterem filmu stał się Mikołaj Kopernik. <br class="br">Źródło: Andrzej Orzechowski o filmie „Gwiazda Kopernika”, „Kino Świat”, 15 września 2009 http://www.kinomaniak.pl/katalog/wywiad/94,1
Stanisław Ulam (1909–1984) polski matematyk
Źródło: Przygody matematyka – Przedmowa do wydania z 1983 roku
Aleksandros Panagulis (1939–1976)
zapytany przez Orianę Fallaci, co oznacza bycie człowiekiem (z wywiadu udzielonego we wrześniu 1974 w Atenach).
Źródło: Oriana Fallaci, Wywiad z historią, wyd. Sfery, Warszawa 2012, ISBN 9788377990391, s. 685.
Bernard Law Montgomery (1887–1976) marszałek brytyjski
Źródło: Nigel Cawthorne, Dowódcy i generałowie. Prawdziwe historie, Grupa Wydawnicza Foksal, Warszawa 2014, s. 16
Joachim Gauck (1940) pastor niemiecki
Źródło: polskieradio.pl, 1 marca 2012 http://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/552247,Gauck-Polska-moze-natchnac-odwaga-Niemcow
Joanna Szczepkowska (1953) aktorka polska
o aktorach dawniej i dziś.
Źródło: „Existence” nr 3, jesień 2009.
„Obawiając się skandalu, przystałam tylko na ostatnią trójkę.”
Piotr III Romanow (1728–1762) car Rosji
kiedy Piotr III zażądał po obaleniu kochanki, psa, murzyńskiego służącego i skrzypce w więzieniu.
Wypowiedzi Katarzyny II
Źródło: Henri Troyat, Catherine the Great, Aidan Ellis, 1993, cyt. za: Shelley Klein, Największe zbrodniarki w historii, tłum. Barbara Gutowska-Nowak, wyd. Muza, Warszawa 2006, ISBN 8373198547, s. 76.
Małgorzata Dmitruk (1974)
Źródło: culture.pl http://www.culture.pl/pl/culture/artykuly/os_dmitruk_malgorzata
Ludwik Pasteur (1822–1895) francuski chemik i prekursor mikrobiologii
komentując wyleczenie przez siebie chłopca chorego na wściekliznę
Źródło: Przemówienie w Akademii Nauk Medycznych..., 1886, cyt. za: Tomasz Małkowski, Jacek Rześniowiecki, Historia III. Podręcznik do klasy III gimnazjum, Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe, Gdańsk, 2012, ISBN 978-83-7420-253-4, s. 171.
„Wolne Indie [to] cel, którego wygląda oko indyjskiego patrioty.”
Behramji Malabari (1853–1912)
Źródło: Historia anglojęzycznej literatury indyjskiej, red. Arvind Krishna Mehrotra, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2007, s. 119.
Julia Pitera (1953) polska działaczka polityczna i samorządowa
o protestach kupców z KDT. <br class="br">Źródło: tvn24.pl http://www.tvn24.pl/-1,1610918,0,1,pitera-znalazla-drugie-dno-protestu-kupcow,wiadomosc.html, 21 lipca 2009
Léo Moulin (1906–1996)
Źródło: Vittorio Messori, Czarne karty Kościoła, przeł. ks. Antoni Kajzerek, Księgarnia św. Jacka, Katowice 1998, s. 11.
Paul François Jean Nicolas, wicehrabia de Barras (1755–1829) polityk francuski
o przyszłej cesarzowej Józefinie.
Źródło: Sigrid Maria Grössing, Kobiety za kulisami historii, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2002, ISBN 8311095914, tłum. Barbara i Daniel Lulińscy, s. 56.
Ramita Navai (1971)
Źródło: Anna Jasińska, Grzesznice czy buntowniczki? (wywiad z Ramitą Navai), „Twój Styl” nr 2 (295), luty 2015, s. 109.
Jan XXII (1244–1334) papież
słowa rozpoczynające bullę wydaną przezeń w 1317.
Źródło: Melania Sobańska-Bodnaruk, Stanisław Bogusław Lenard (oprac.), Wiek V – XV w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii i studentów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, s. 147.
Niketas Choniates (1155–1217)
o małżeństwie bizantyjskiego cesarza Andronika I Komnena z dwunastoletnią Agnieszką Francuską, córką króla Ludwika VII Młodego.
Źródło: Simon Sebag Montefiore, Potwory. Historia zbrodni i okrucieństwa, tłum. Jerzy Korpanty, wyd. Świat Książki, Warszawa 2010, ISBN 9788324715480, s. 71.
„Jedyną rzeczą, której uczy historia, jest to, że większości ludzi niczego nie uczy.”
Winston Churchill (1874–1965) premier Wielkiej Brytanii
Roy Andersson (1943)
Źródło: Kamil Antosiewicz, Posłuchaj, to do ciebie, exklusiv.pl http://www.exklusiv.pl/artykul/id,192
„Historia pogardza tymi, których kocha.”
Elias Canetti (1905–1994) poeta i dramaturg austriacki, noblista
Grover Cleveland (1837–1908) prezydent USA
odpowiedź na telegraf Jaya Goulda; podczas kampanii wyborczej panowało przekonanie, że Grover Cleveland jest „przeciwnikiem potęgi monopoli i korporacji”.
Źródło: Howard Zinn, Ludowa historia Stanów Zjednoczonych. Od roku 1492 do dziś, tłum. Andrzej Wojtasik, Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2016, s. 340.
Stanisław Wielgus (1939) polski arcybiskup katolicki
Źródło: Homilia w sanktuarium w Ostrożanach podczas uroczystości 20-lecia koronacji cudownego obrazu Matki Bożej papieskimi koronami, 1 lipca 2007.
Konstantin von Neurath (1873–1956) dyplomata hitlerowski
wypowiedziane w dniu 31 sierpnia 1946 w norymberskim Pałacu Sprawiedliwości jako ostatnie słowo w procesie.
Źródło: Joe J. Heydecker, Johannes Leeb, Proces w Norymberdze, tłum. Marek Zeller, wyd. Świat Książki, Warszawa 2006, ISBN 8324701583, s. 421.
Mehmet Shehu (1913–1981)
zakazując krytyki Envera Hoxhy
Źródło: Simon Sebag Montefiore, Potwory. Historia zbrodni i okrucieństwa, tłum. Jerzy Korpanty, wyd. Świat Książki, Warszawa 2010, ISBN 9788324715480, s. 262.
Maciej Sieńczyk (1972)
Źródło: Karol Sienkiewicz, Maciej Sieńczyk, culture.pl, styczeń 2012 http://www.culture.pl/baza-sztuki-pelna-tresc/-/eo_event_asset_publisher/eAN5/content/maciej-sienczyk
Marcin Kierwiński (1976) polski polityk
Źródło: Szydło w Sejmie krzyczy do opozycji: „Oddaliście się pokusie Targowicy”, gazeta.pl, 20 maja 2016 http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/14,114884,20106782.html?PageNumber=2&PageStep=1
Stanisław Salmonowicz (1931) polski historyk
Powstanie warszawskie z perspektywy półwiecza
Źródło: s. 30.